عودنوازی ایرانی در جهان جایگاه مناسبی ندارد

مجید ناظم­پور - نوازنده عودنواز ، در سمینار یک­ روزه بررسی تاریخ پنج­هزار ساله­ ساز عود در اصفهان گفت : نظریه­های متفاوتی از محل تولد یا ساخت ساز عود وجود دارد. به گزارش خبرنگار موسیقی مهر،این پژوهشگر با بیان این مطلب افزود: عده­ای معتقدند که این ساز در منطقه­ای به نام "اور" در عراق عرب برای اولین بار دیده شده­است. در واقع کاوش­های عراق قدیم، نشانگر استفاده از سازهای کوبه­ای و بادی بوده است که به دلیل رطوبت زیاد در این منطقه، تمام این سازها از بین رفته است. عده دیگری نیز معتقدند که عود سازی مصری است اما محقق انگلیسی «کاتلین شلیزنگر» در سال 1910 ابراز کرد که عود ریشه­ای ایرانی دارد و اعراب در قرن ششم، عود را از ابعاد بربط ایرانی اقتباس کرده­اند. مجید ناظم­پور، در ادامه پس از ارائه تاریخچه ورود عود به کشورهای عرب همسایه­ی ایران به نظریه­ی مصری بودن عود اشاره کرد و گفت: در سال 1927، «بن سینگر» نظریه­ای را منتشر کرد که بر اساس آن، اختراع و پیدایش عود به مصریان نسبت داده شده بود. این اشتباه از آنجا ناشی شده بود که آثار باستانی کشف شده در اهرام مصر، نشان از وجود عود در اهرام مصر، پیش از عراق داشت، اما محققان دیگری مثل «هانس کیمان کورت»، « آلیس شناودر» و «ریکاردو ایشمان» معتقدند که مصریان باستان، عود را از تمدن سومریان اقتباس کرده­اند و در واقع عودی که در مصر وجود داشته یک ساز وارداتی است نه یک ساز اصیل مصری و قاعدتا نمی­تواند به سازی مصری باشد. وی افزود:عود یا بربط ، که توسط خوارزمی در کتاب «مفاتیح العلوم» به سینه مرغابی معنا شده است، از نظر شکل ظاهری کاسه و دسته ساز، به مرغابی، شبیه نیز هست و به همین دلیل، بربط نامیده شده است. اما عده ای معتقدند بربط برگرفته از نام باربد، نوازنده معروف دوره ساسانی است که بعد از حمله اعراب و آشنا شدن آنها با این ساز، بربط را به صورت معرب باربد، استفاده کرده اند که همین نام دوباره به ایران بازگشته است. با این حال، نظر خوارزمی بین پژوهشگران موسیقی، صائب تر به نظر می رسد. این محقق و پژوهشگر موسیقی درباره نحوه ورود عود به اروپا گفت: در اوایل قرن هشتم میلادی، عود از طریق دروازه اسپانیا وارد اروپا شد و در عصر رنسانس که به نحوی دوران طلایی این ساز در اروپا بود، به اوج شکوفایی رسید. این ساز در دوره رنسانس توانست توانایی و امکانات خود را برای اجرای قطعات انگشت­گذاری مزدوج به خوبی نشان بدهد. این نوازنده عود در ادامه پس از ارائه مختصری از تاریخچه پنج هزار ساله عود نوازی، گفت : درباره ساز عود به جز تاریخچه پیدایش این ساز می­توان به مباحث دیگری مانند دستان­بندی و انگشت­گذاری روی این ساز از گدشته تا امروز، تجزیه و تحلیل شیوه­های نوازندگی نوازندگان مشهور این ساز در جهان، فیزیک عود و ساختمان آن از گذشته تا حال، مقایسه موسیقی عرب و موسیقی ایران در زمینه نوازندگی عود و همچنین جایگاه عود در ادبیات و شعر شاعران ایران و عرب پرداخت که به نظر من هرکدام سمینارهای جداگانه­ای را برای تشریح می­طلبد. وی در ادامه به پتانسیل­های فرهنگی شهر اصفهان اشاره کرد و گفت: زمانی که برای پژوهش در موسیقی به خصوص ساز عود به کشورهای عربی سفر کرده بودم، به خوبی متوجه شدم که آنها اصفهان را به عنوان پایتخت فرهنگی ایران می­شناسند و زمانی که از قاره آسیا به شمال آفریقا رفتم، متوجه شدم برخلاف تصورم که ظاهرا نباید اصفهان را بشناسند، این شهر را مرکز رشد و اشاعه فرهنگ اصیل ایرانی در زمینه­های مختلف بویژه موسیقی می­دانستند. بنابراین گمان می­کنم برای عرضه و معرفی موسیقی و سازهای ایران در سطح بین­الملل، باید برنامه­هایی از این دست نیز برگزار شود. پژوهشگر ساز عود در پاسخ به سوال خبرنگار خبرگزاری مهر درباره جایگاه عودنوازی ایران در سطح بین­المللی گفت: از آنجا که هنر و البته موسیقی ایرانی به عنوان نماینده فرهنگ ایران در جهان معرفی شده است، اما متاسفانه باید بگویم که به دلیل کم توجهی­هایی که به موسیقی ما در طول زمان شده است، عودنوازی ایرانی نسبت به دیگر کشورها خصوصا کشورهای عربی جایگاه مناسب و در شان این ساز ندارد. چرا که در همه دنیا نوازندگان عرب، پاکستانی، هندی و نیز کشورهای آسیایی را به خوبی می­شناسند اما موسیقی ایرانی بویژه درباره موسیقی معاصر ایرانی شناخت کاملی ندارند. بنابراین باید بگویم که عودنوازی در کشور خودمان جایگاه مناسبی دارد، اما نسبت به کشورهای دیگر هیچ جایگاهی ندارد. به گزارش مهر، پس از پایان سمینار «بررسی تاریخ پنج هزار ساله عودنوازی در ایران»، مجید ناظم­پور قطعاتی را با نام تمدن خراسان، تابلوی زندگی و پرواز گنجشک (تقدیم به منیر بشیر، عودنواز عراقی) نواخت که با استقبال حضار مواجه شد. مجید ناظم پور پس از دریافت جایزه خود از سمینار «بررسی تاریخ پنج هزار ساله عودنوازی در ایران»، جایزه خود را به استادش، «گلستانه» یکی از عودنوازان اصفهانی تقدیم کرد و گفت: در طول تمام سالهایی دانشجویی که ساز عود را می­آموختم، توان پرداخت شهریه­ی آموزشم را به استاد گلستانه نداشتم و حالا که اینجا هستم، می­خواهم جایزه­ام را به استاد تقدیم کنم تا شاید ذره­ای از زحمات و شهریه نپرداخته­ام را جبران کنم. کنسرت­های این پژوهشگر و عودنواز در شهرهای همدان، شیراز، اصفهان و تبریز نیزبرگزار خواهد شد.